Na pisance Beata Hetmńczyk umieściła ratusz i herb Tarnowskich Gór

Dziennik Zachodni 2012-04-07, Aktualizacja: dzisiaj 00:20
Krzysztof Szendzielorz

Lokalny patriotyzm w święconce? Dlaczego nie! Do koszyczka można włożyć jaja z tarnogórskimi motywami! Znaleźliśmy takie.

Alicja Kosiba Lesiak (z lewej) zamówiła u Beaty Hetmańczyk jajka i zegar z motywami tarnogórskimi (© Krzysztof Szendzielorz)

Tarnogórzanie są dumni z historii swojego miasta, o czym świadczy chociażby duża frekwencja podczas gwarkowskiego pochodu historycznego. Niemniej dość trudno znaleźć lokalne produkty i pamiątki. Można je na przykład zamówić.

Alicja Kosiba-Lesiak to miłośniczka Tarnowskich Gór, a przede wszystkim historii tego miasta. Z jej inicjatywy powstał kilka lat temu także przewodnik po Tarnowskich Górach. Dla pani Alicji okazja do celebrowania lokalnego patriotyzmu są nawet święta wielkanocne. Zamówiła sobie jajko, wielkości strusiego, które zostało przyozdobione motywami tarnogórskimi. Jest na nim tarnogórski ratusz i herb miasta. W tym roku obchodzimy jego 450-lecie nadania Tarnowskim Górom. Taka adnotacja także znalazła się na jajku.

Takie cuda wykonuje Beata Hetmańczyk, mieszkanka dzielnicy Sowice. Przyznaje, że do stworzenia jajka tarnogórskiego zainspirowała ją pani Alicja. Zostało wykonane z biskwitu nieszkliwionego. – To jest rodzaj ceramiki. Takie jajko można zamówić. Ja je tylko ozdobiłam, używając techniki decoupage – zdradza Beata Hetmańczyk.
To nie pierwsze tego typu dzieło pani Beaty. Od kilku lat prowadzi własną pracownię. Motywami tarnogórskimi ozdabiała już wiele innych przedmiotów, w tym szkatułki, cukiernice, doniczki, talerze,meble. Dla Alicji Kosiby-Lesiak przyozdobiła także tarczę zegarową. Jest na niej też ratusz.

- Brakuje u nas takich pamiątek. A przecież nadają się one na przykład na prezenty. Ja sąsiadowi, gdy się żenił podarowałam szkatułę z widokiem Tarnowskich Gór i imionami narzeczonych – mówi Kosiba-Lesiak

Pani Alicja sugeruje także, że przy odrobinie wysiłku można stworzyć nawet święconkę z tarnogórskich produktów. – W koszyczku można umieścić jajo Beaty, chleb cebulowy Jana Hankego i kiełbasę z zakładów mięsnych Ryszarda Wojtachy – proponuje tarnogórzanka.

życzy Małe Wielkie Miasto

„W 1529 roku „gwarkowie i górnicy” (tzn. udziałowcy i właścicieli kopalń) z „Gór Tarnowskich” przybyli do Opola, do Hanussa księcia Śląskiego na Opolu, Głogówku, Raciborzu i pana na Bytomiu, by prosić o obniżenie podatków. Prośbę motywowali problemami z wodami gruntowymi, które niezmiernie utrudniały prace i ciągle zalewały kopalnie. Przypomnijmy, że przywileje wydane wspólnie przez władających ziemią bytomską Hanussa księcia Śląskiego i Georga margrabiego na Ansbach w 1526 roku ograniczały te podatki bezterminowo do zwykłej dziesięciny. Jednak – łaska pańska na pstrym koniu jeździ – i wielmożni panowie, dążąc do maksymalizacji zysków, szybko o swoich poprzednich przyrzeczeniach zapomnieli.

Prośby delegacji uzyskały tylko częściowy posłuch. Książę w imieniu swoim i margrabiego wydał 4 października 1529 dokument, w którym zgodził się, by oprócz dziesięciny płacono 2 grosze od niecki wydobytego kruszcu lub 18 groszy od grzywny (około 200 g) uzyskanego srebra (w przypadku gdy kruszec zawierającego znaczny – tj. ponad 0,4 % – udział tego szlachetnego metalu). W dodatku, ten „obniżony” podatek miał obowiązywać tylko przez najbliższe 12 lat. Książę niejako na otarcie łez dodał:
„Tak żeśmy im z łaski naszej książęcej zezwolili, by dla honoru i na potrzeby praw górniczych pieczęć mieli: skrzydło orła złote w błękitnym polu, żelazko i pyrlik”.
Ten być może, z punktu widzenia ówczesnych „gwarków i górników” mało istotny dodatek jest dla nas dziś, najcenniejszym darem księcia Hanussa. Złote skrzydło – z herbu piastów śląskich oraz górnicze narzędzia pracy – żelazko i pyrlik – są do dziś elementami symboli miasta Tarnowskie Góry i górnośląskiego górnictwa.
(…) Porównajmy to wyobrażenie z nadaniem księcia Hanussa: „skrzydło orła złote w błękitnym polu, żelazko i pyrlik”. Sprawa staje się jasna. Co więcej, w przywileju z 1562 roku czytamy: „…zaś wójt i ławnicy [używać mogą] jedynie złotego orlego skrzydła z żelazkiem i pyrlikiem”. (…)

Czytaj więcej: www.montes.pl/montes/index.php?option=com_content&task=view&id=449&Itemid=1256
………………………………………………………………………………………….

Można przyjąć, że w miastach takich jak Tarnowskie Góry herby pojawiły się wraz z rozwojem administracji. Potrzebne były bowiem charakterystyczne wizerunki symbolizujące władzę miejską (lub inną), które umieszczano na pieczęciach potwierdzających prawdziwość dokumentu.

Tarnogórski Urząd Górniczy otrzymał swój herb nadaniem księcia Jana Opolskiego w 1529 roku. Znak podzielony jest poziomo na dwie części z których górna przedstawia skrzydło orła, a dolna – górnicze narzędzia: pyrlik i żelazko (…)
Kiedy Tarnowskie Góry dostały się w 1534 roku pod panowanie brandenburskie, władca państwa bytomskiego, margrabia Jerzy Fryderyk w 1562 roku nadał herb miastu. Jak pisze przedwojenny tarnogórski kronikarz Jan Nowak, w herbie umieszczono: „W lewej połowie tarczy pół czarnego (śląskiego) orła na białem (srebrnem) tle z dziobem i udami żółtemi (złotemi); druga połowa tarczy przedzielona na dwie części, z których górna część mieści złote (żółte) skrzydło orła w czarnem polu, a dolna dwa młotki na krzyż zlożone.”

W całej historii miasto skłaniało się kolejno ku jednemu lub drugiemu z wzorów, bo model piastowski z czasem zaczęto utożsamiać z całym miastem; o zmianach decydowały względy polityczne: herb był więc albo piastowski, albo brandenburski. Podobne zjawisko wystąpiło i w czasach nam bliższych. Do 1950 roku używano trójdzielnego herbu brandenburskiego, później zastąpił go piastowski, dwudzielny.

7 sierpnia 2002 roku historia zatoczyła kolejne koło. W 440 rocznicę nadania miastu herbu przez księcia Jerzego Fryderyka von Ansbach, uchwałą Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach nr XLIX/533/2002 przywrócono wersję brandenburską. Uchwała Rady była jednomyślna.

http://www.tg.net.pl/indianer/==historia_1.htm  Tekst – Herb Tarnowskich Gór, piastowski i brandenburski.

http://www.tg.net.pl/indianer/reprodukcje_01.htm  reprodukcje herbów miejskich

http://www.tg.net.pl/indianer/reprodukcje_02.htm  reprodukcje pieczęci miejskich

Tarnogórski Program Edukacji Regionalne „Indianer” w Portalu Powiatu Tarnogórskiego www.tg.net.pl
redaktor naczelny: Zbigniew Markowski.
………………………………………………………………………………………………

w dniach od 09 do 11 września znajduje się m.in. pod adresem:
                     http://www.gwarki.tg.net.pl/

W ramach 6. Świętojańskiej Nocy Muzealnej odbyła się także Gra Miejska. Duża liczba uczestników (wydano ponad 300 kart) pokazała, że połączenie zabawy z poznawaniem dziedzictwa kulturowego jest dobrym sposobem jego upowszechniania. Dla większości uczestników – a były wśród nich osoby z różnych pokoleń – przygotowane polecenia okazały się proste do wykonania, choć wymagały dokładnego zwiedzania Muzeum i uważnego patrzenia na mijane kamienice. Przypomnijmy, głównym zadaniem było przejście wyznaczoną trasą po tarnogórskiej starówce i udzielenie odpowiedzi na 12 pytań, dotyczących m.in. zmian w przestrzeni miejskiej na podstawie starego zdjęcia i stanu obecnego. Z pewnością wiele osób, poprzez udział w Grze Miejskiej, dowiedziało się czegoś nowego o historii i zabytkach Tarnowskich Gór. Wiedzę tą łatwo poszerzyć mogą ci laureaci, którzy otrzymali nagrody w postaci wydawnictw Muzeum w Tarnowskich Górach czy Urzędu Miejskiego. Nie mniej ciekawe były nagrody ufundowane przez pozostałych sponsorów. Uśmiechy na twarzach zwycięzców oraz liczne dobre słowa były potwierdzeniem tego, że warto było Grę Miejską zorganizować.

Poniżej udostępniamy arkusz do Gry Miejskiej w postaci plików pdf, które można pobrać i wydrukować, a następnie – dla własnej satysfakcji – spróbować swoich sił i wykonać zadania. Prezentujemy także arkusz z naniesionymi prawidłowymi odpowiedziami.

strony 1 i 4
strony 2 i 3

strony 1 i 4 – odpowiedzi
strony 2 i 3 – odpowiedzi

Dodatkowy punkt programu Nocy stanowiło w tym roku celebrowanie
450. rocznicy nadania Tarnowskim Górom przywileju organizowania jarmarków,
które to wydarzenie z 1561 roku znacząco podniosło na długie wieki prestiż i umożliwiło zwiększenie dobrobytu mieszkańców „miasta gwarków”.

Internetowy patron medialny - Portal Powiatu Tarnogórskiego www.tg.net.pl

Zdecydowanie należę do tych pierwszych. Gdziekolwiek jestem, w Polsce czy na antypodach szukam zawsze odniesienia do moich rodzinnych Tarnowskich Gór. Także wśród ludzi, nawet za oceanem znajduję zawsze tarnogórzan i są to najsympatyczniejsze spotkania, bo nieplanowane.

Przed ponad 20 laty w czasie mojej pierwszej wizyty w Stanach Zjednoczonych jechałam nowojorskim metrem. Nagle człowiek w średnim wieku trącił mnie w ramię i po polsku zagadnął: Pani jest z Tarnowskich Gór. Z wrażenia nie mogłam wydusić słowa. (…) 

Niezmiennie wszyscy zauroczeni są ojczyzną przodków, która wydaje im się jako swoiste eldorado i często o sobie mówią: Joł je amerykański Ślązok z Teksasu. 

Autor: Maria Pańczyk-Pozdziej
Cały artykuł w tygodniku „Gwarek” z 16.09.2010
http://www.gwarek.com.pl/artykuly,artykul,328,Tarnogorzanie_w_swiecie

Gospodarzem spotkania był tradycyjnie pan Stanisław Wyciszczak. Prezen-tację pod tytułem „Witraże Kościoła pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tarnowskich Górach” przedstawiła Alicja Kosiba-Lesiak przy współudziale Marka Wojcika.

Prelegentka zaprosiła do udziału w prezentacji osoby związane z tematem a byli to: profesor Werner Lubos,  obecny proboszcz parafii - ksiądz Piotr Kalka, były proboszcz – prałat Zygmunt Trocha, Agnieszka Łuczak – przeprowadzająca renowację pierwszych 4 witraży, Andrzej Kanclerz – literat i poeta.

Trudno sobie wyobrazić tarnogórski dom, w którym nie byłoby żadnego zdjęcia „od Melcera” czy „od Adamka”. To zwykle fotografie okazyjne, wykonane najczęściej w dniu komunii lub ślubu. Jedne z najważniejszych chwil w ludzkim życiu są na pewno godne uwiecznienia, ale założyciele obu firm fotograficznych – Jan Melcer i Józef Adamek,  ich poprzednicy, jak i kontynuatorzy rodzinnej tradycji zawodu zapisali się w Tarnowskich Górach i tym, że uwiecznili na srebrze pokrywającym fotograficzne szklane płyty i celuloidowe klisze, wiele momentów z historii miasta. Jego znanych niegdyś powszechnie obywateli oraz postacie, które dziś mogą rozpoznać, co najwyżej, członkowie rodzin.
Zbiór mało znanych lub zupełnie nieznanych fotografii z okresu od 1860 do 1947 roku opatrzonych bogatymi w fakty komentarzami, zawiera nowa książka „ Tarnowskie Góry na srebrze utrwalone”.
Autorzy: Maria Marciniak i Marek Wojcik prowadzą nas wpierw krótko przez najwcześniejszą historię miasta, a potem po jego ulicach. Towarzyszą nam w tej wędrówce dawno odeszli stąd ludzie. Wielu wpisało się nie tylko w historię, ale wręcz przeszło do legendy jak np. kolejni Sedlaczkowie.
Z ulic na kadrach spoglądają – kiedyś na fotografa, a dziś na nas – dorośli i ciekawskie dzieci. Czasem wejdziemy na chwilkę do domu, by spotkać się z aptekarzem Otto Panofskym, który z dwoma synami toczy właśnie bitwę armią malowanych żołnierzyków. Prawdziwa i okrutna wojna rozdzieli dwóch małych przyjaciół z innego zdjęcia. Jest dr Hager z rewelacyjnym motocyklem.
Patrząc na zdjęcia, momentami odnosimy wrażenie, że to widoki z jakiegoś nieznanego miejsca. Ale oto trzy panie z dziećmi spotkały się na pewno na Krakowskiej, by sobie nieco pogawędzić. Pań i to ładnych jest w tej książce wiele. Stąd  brak gwarków, którymi Tarnowskie Góry słyną, nie jest dotkliwy. Poza tym, to nie jest już ich czas. To bardziej epoka żelaza, tajemniczych nieco, ale wielce dystyngowanych członków masońskiej loży. Barwniejsi są z pewnością członkowie Bractwa Strzeleckiego. Bardziej wykształceni – uczniowie dr Wossidly z dzisiejszego „Staszica”.
Nie raz pewnie po lekcjach wędrowali do miejskiego parku, w którym wówczas trudno było znaleźć odrobinę cienia. Właśnie zasadzono tam na starych warpiach pierwsze drzewa. Dla ochłody wpadniemy, więc na chwilę do Cafe Kaiserkrone, bo wyraźnie widać, że nie samą kawą raczono tam gości.
Bez zawrotu głowy spojrzymy z wieży kościoła Apostołów Piotra i Pawła na panoramę miasta z dwoma kominami nieistniejącej już fabryki Lukaschika. Inna nieco rozpościera się z  Galgenbergu. Takiej dziś też nie zobaczymy. Wreszcie św. Jerzy ze słonecznego zegara na wieży nieistniejącego pałacu w reptowskim parku wskaże nam swą kopią – gnomonem, że czas zapisany na tych zdjęciach przeminął. Sympatycy „Tarnowskich Gór na srebrze utrwalonych”, zaprojektowanej z pietyzmem i starannie wydanej książki, na pewno sięgną po tę pozycję.

[M.Filak]